Vind advies over...

De nieuwe wetgeving inzake erfrecht en schenkingen in een notendop!

Op 1 september 2018 trad de nieuwe regelgeving m.b.t. het erfrecht in werking, die ook een impact heeft op de schenkingen die bij leven worden gedaan. Wij geven jou hierover graag wat meer informatie.

Meer bewegingsvrijheid!

Net zoals dat vroeger het geval was, houdt het erfrecht vast aan het feit dat een deel van de nalatenschap voorbehouden wordt voor de kinderen. Voortaan wordt deze reserve evenwel steeds beperkt tot de helft van het vermogen van de overledene, met de andere helft kan die dus doen wat hij wil waardoor de bewegingsvrijheid inzake successieplanning groter wordt. Een grote stap vooruit ten opzichte van de vroegere regeling waarbij ouders met twee kinderen maar met ⅓ van hun nalatenschap konden doen wat ze wilden en ouders met drie of meer kinderen zelfs maar met ¼. Bijkomend voordeel: ook plus- en stiefkinderen kunnen op die manier een gelijk deel van de erfenis-koek krijgen.

Daarnaast wordt de wettelijke reserve van ouders geschrapt, zodat kinderloze singles en ongehuwde koppels voortaan hun volledige nalatenschap vrij kunnen beheren.  

Tenslotte is het ook mogelijk om bij leven reeds afspraken te maken met erfgenamen over hoe het vermogen na het overlijden zal worden verdeeld en welke waarde bijvoorbeeld aan eerdere schenkingen moet worden gekoppeld. Op die manier worden familieconflicten na het overlijden vermeden.

Voortaan geen onderscheid meer tussen schenken van vastgoed en schenken van geld

Voor de inwerkingtreding van de nieuwe regeling inzake erfrecht, zorgde de verschillende waardering van schenkingen van roerende goederen enerzijds en schenkingen van onroerende anderzijds, dikwijls voor het opzetten van ingewikkelde constructies. Een korte samenvatting van de verschillende situaties en wijzigingen vanaf 01.09.2018:

Schenking op voorschot van erfdeel

Dit betreft de situaties waarin de schenker iemand (vb.: één van zijn kinderen) een financieel duwtje in de rug wil geven, maar aan dit kind niet meer wil geven dan uiteindelijk door hem/haar geërfd zou kunnen worden. De schenker wil dus de gelijkheid tussen zijn erfgenamen behouden. Dit heeft tot gevolg dat bij overlijden van de schenker, deze schenking moet worden “ingebracht” in de nalatenschap.

Om deze inbreng te kunnen vervullen, moest gekeken worden naar de waarde van datgene wat voorheen werd geschonken. En daar knelde tot voor kort het schoentje: daar waar dit voor roerende goederen (cash, effecten, juwelen) de waarde was op het moment van de schenking, was dit voor vastgoed de waarde op het ogenblik van overlijden. Daarenboven diende de inbreng van het geschonken vastgoed ook in natura te gebeuren. Dit betekent dat het geschonken huis of appartement of de geschonken bouwgrond moest terugkeren naar de nalatenschap. Het hoeft weinig uitleg dat dit voor begunstigden van een schenking van onroerende goederen, een grote onzekerheid betekende.

De nieuwe regeling maakt met deze ingewikkelde situatie en onnodige onzekerheid komaf: voortaan worden bij overlijden de geschonken roerende en onroerende goederen gewaardeerd op datum van schenking, geïndexeerd tot op de datum dat de schenker overlijdt. Bovendien kunnen erfgenamen niet langer eisen dat een geschonken onroerend goed in natura wordt ingebracht in de nalatenschap.

Schenking buiten erfdeel

In deze situatie is het wel degelijk de bedoeling van de schenker om diegene die de schenking ontvangt, te bevoordelen. Gaat de schenker hierbij evenwel voorbij aan de wettelijke reserve van de overige erfgenamen, dan kunnen deze erfgenamen een “inkorting” vragen.

Deze inkorting gebeurde voordien in principe steeds in natura. Geschonken juwelen, effecten, maar ook vastgoed, dienden dan ook steeds terug te keren naar de nalatenschap indien de regels van de wettelijke reserve niet waren gerespecteerd. Hierbij werd de waarde berekend op datum van schenking (roerende goederen) dan wel op datum van overlijden (onroerende goederen)

Ook deze regeling werd overboord gegooid: voortaan worden ook al deze goederen gewaardeerd op het moment van de schenking, geïndexeerd tot op de dag waarop de schenker overlijdt én ook hier kunnen erfgenamen niet langer eisen dat de geschonken goederen moeten terugkeren naar de nalatenschap. Zo wordt het mogelijk om naar de toekomst toe zeker te zijn dat een collectie waardevolle horloges kan toekomen aan de oudste zoon en de gezinswoning aan de jongste dochter, waarbij er enkel een “geldelijke verrekening” zal moeten gebeuren.

Erfrecht vóór 01.09.2018

Erfrecht na 01.09.2018

Betekent dit dat de oude regeling bij alle nalatenschappen die openvallen vanaf 01.09.2018 en waarin voordien schenkingen werden gedaan, niet meer kan worden toegepast? Neen: indien een verklaring van behoud werd afgelegd bij de notaris voor 01.09.2019, kan de oude regeling worden behouden. Vanzelfsprekend blijft ook de kwalificatie van de schenking (op voorschot van erfdeel, dan wel buiten erfdeel) behouden, alsook die gevallen waarin uitdrukkelijk werd bepaald dat de inbreng en inkorting zal gebeuren in natura.

Voor het overige geldt dat de nieuwe regeling van toepassing is op:

  • Nalatenschappen die openvallen vanaf 01.09.2018 (dus: de erflater overlijdt vanaf 01.09.2018);
  • Schenkingen die dateren van voor 01.09.2018, maar waarbij de schenker overlijdt vanaf 01.09.2018;

Kan je voorwaarden koppelen aan een schenking?

Een gebruik dat al langer bestaat, maar toch nog wat extra aandacht verdient, is de figuur van de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. Dit om tegemoet te komen aan de angst die bij schenkers leeft dat zij op hun oude dag met geldtekort zouden te maken krijgen omwille van de schenkingen die zij bij leven al hebben gedaan. Op die manier behoudt de schenker de controle (vb.: stemrecht op aandelen) en de vruchten (vb.: de huurgelden van een woning, de opbrengsten van een beleggingsportefeuille of het genot van kunst) van datgene wat wij heeft geschonken en dit zolang hij leeft.

Pas wel op: in dit geval geldt de nieuwe algemene regel dat schenkingen gewaardeerd worden op de dag van de schenking, geïndexeerd tot op de dag van overlijden, niet! In het geval van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik gebeurt de waardering pas op de dag dat de begiftigde ook het vruchtgebruik verwerft. In de praktijk zal dit dus het moment zijn waarop de schenker overlijdt, dan wel het moment waarop hij afstand doet van zijn vruchtgebruik.

Wil je nog meer tips ontdekken?

Volg ons op sociale media of lees onze blog!

Volg ons op Facebook Lees de blog

Gerelateerde artikels